İyot elementi ve sağlık

 Eşref Atabey. 2014. İyot elementinin canlılar için önemi ve sağlık kitabından alınmıştır.

İYOT VE SAĞLIĞA ETKİSİ

İyod’un Bulunuşu

            İyot litofil bir element olup, deniz suyunda, biyosferde ve atmosferde yoğunlaşmış olduğundan, hidrofil, biyofil ve atmofil bir element olarak da sınıflandırılır (Goldschmidt, 1954). Kayaç yapan elementlere litofil elementler denir. Doğal ortamdaki diğer mineral biçimleri arasında silikatlar, alüminosilikatlar, oksitler, karbonatlar, sülfatlar, halitler, fosfatlar ve vanadatlar sayılabilir. Kalkofil elementler sülfitler, arsenitler, antimonitler, selenitler ve tellüridlerdir. Siderofil ve atmofil elementler kayaç yapan bakımından daha az önemlidir. Demirle alaşımlar oluşturan siderofil elementler, altınla birlikte platin grubu metallerin önemli kaynaklarıdır. Atmofil elementlere ise görece homojen atmosferlerde rastlanır (Fuge, 2005).

Deniz suyunun buharlaşması ile atmosferde 3-50 ng/m3 ve havada ise ortalama global miktar olarak 10-20 ng/m3 iyot vardır. Deniz suyunda iyot, çözünmüş iyodür şeklinde bulunur. Miktarı ise 50 μg/l’dir (Wong, 1991).

Toprakların iyot içeriği kayaçlardan 20-30 kat daha fazladır. Bu değerler değişken olup, örneğin eski Sovyetler Birliği Amur bölgesinde kumlu toprakta 0,09 ppm, Estonya’da humik toprakta 25 ppm değerlerindedir (Halilova, 1985; Halilova, 2004).  İyodun topraklarda 0,1-150 mg/kg’ın arasında değişken oranlarda olduğu varsayılmaktadır.

İyot Eksikliği Ve Guatr

İyot tiroid bezlerindeki tiroksin maddesinde olup, bu maddenin % 65,2’sinin iyot olduğu bilinir. İyot esas olarak hücrelerde oksidasyon ve redüksiyon olaylarında rol oynar. İnsan organizması için gerekli gündelik iyot miktarı 100-200 µg’dır. İnsan ve hayvan organizmasında gerekli olan iyodun azlığı tiroid bezleri fonksiyonlarının değişmesine ve guatr hastalığına neden olur.  Her insan 24 saatte en az 0,1 mg iyot almalıdır. Bu miktar alınmadıkça guatr hastalığına yakalanma riski artar. Tiroid bezi birbiriyle bağlı olan üç görevi yerine getirir (Hetzel, 1990; Halilova, 2008).

1-Kan plazmasından iyodu toplar,

2-Hormon sentezini yapar,

3-Bu hormonu kana gönderir.

Organizmada bulunan tüm iyodun % 20’si tiroid bezinde bulunur. Bunun % 15’i tiroksin, % 5’i ise tuzlarından oluşur. Tiroid bezinde var olan iyot miktarı kana göre 500 kez daha fazladır. İnsan kanındaki iyot miktarı sürekli olarak aynı oranda olup, sadece mevsimlere göre biraz değişiklik gösterebilir. Eylül ayından kış ortalarına doğru (Ocak ayı) bu oran azalmakta Şubat ayından yaz aylarına doğru ise artar (Halilova, 2008).

İnsanlarda İyot Gereksinimi Ve Eksikliği

Belirlenen günlük iyot gereksinimi, 0-9 aylık olan çocuklarda; 90 µg/gün, 6-12 yaş arasında; 120 µg/gün, genç erişkinlerde ve erişkinlerde; 150 µg/gün, hamilelerde ve emzirme aşamalarında; 250 µg/gündür. İnsanlarda görülen iyot eksikliği üç grupta toplanabilir (Hetzel, 1990; Halilova ve Sözüdoğru, 1998).

Hafif eksiklik: Okul çocuklarında % 5-20 guatr sıklığı görülür. Ortalama idrar iyodu 3,5-5,0 mg/l’dir

Orta eksiklik: Guatr sıklığı % 30’a kadar çıkar, idrarda iyot 2,0-3,5 mg/l düzeyindedir, yer yer hipotiroid gözlenir.

Şiddetli eksiklik: Guatr sıklığı % 30’un üzerindedir. İdrarda iyot düzeyi 2,0 mg/l’nin altında olup, endemik kretenizm hastalığı (tiroit bezinin kana yeterince salgı verememesi sonucu oluşan, fiziksel, ruhsal ve duygusal gelişimin duraklamasıyla beliren hastalık) % 1-10 sıklıktadır (Şekil 372) (Hetzel, 1990; Halilova ve Sözüdoğru, 1998).

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir