Ankara Çamlıdere, Pelitçik fosil ormanı, silisleşmiş ağaç fosilleri

Ankara Çamlıdere, Pelitçik fosil ormanı, silisleşmiş ağaç fosilleri

Dr. Eşref Atabey-2003,2014

 

FOSİL ORMAN JEOLOJİSİ

Ankara Çamlıdere ilçesi sınırları içinde kalan alanda şimdiye kadar varlığı bilinmeyen silisleşmiş (taşlaşmış) orman ağaçları bulunmaktadır. Taşlaşmış ağaçların bulunduğu yöre batıda; Bolu, kuzeyde; Çerkeş, Kurşunlu, Ilgaz, doğuda; Çankırı ve Şabanözü, güneyde; Beypazarı, Kazan, Çubuk yerleşim yerleriyle sınırlı çok geniş bir alandır.

Tarihsel süreçler içinde bu yörelerde yaşamış olan Galat halklarının onuruna, jeolojik özelliklerine dayanılarak’’ Galatya Masifi’’ olarak anılmakta olan bu yöre yaklaşık 23-11 milyon yıl önceleri oluşmuştur. Erken-Orta Miyosen yaşlı, andezitik, dasitik, yer yer riyolitik, bazaltik; tüf, volkanik konglomeralardan meydana gelen volkanik bir kompleks ve volkanik gereç içeren kumtaşı, silttaşı, kiltaşı, şeyl, tüfit ve yer yer linyit damarları ve silis merceklerinden oluşan çok kalın sedimanter, volkano sedimanter ve volkanik bir istifin parçasıdır.

Silisleşmiş (taşlaşmış) orman ağaçlarından oluşan bulgu alanı tamamen volkanik ürünlerden oluşmaktadır. Bu orman ilk yorumlarımıza dayanılarak Erken Miyosen’de (23–15 milyon yıl öncesi) gelişmiş olan çam,meşe ve ardıç ağaçlarının egemen olduğu karışık bir ormanın fosil kalıntılarıdır.

İlk belirlemelere göre baskın olarak kök, gövde ve dallardan oluşmuş ve bunların parçalanmış örnekleri 250–300 m uzunluğunda bir zonda zenginleştiği belirlenmiştir. Şu anda eğimli olan fosilli tabakanın eğim doğrultusunda bu orman üyelerinin eğer bilimsel kazılar yapılırsa tüm kök, gövde ve dallarıyla birlikte bulunabilecekleri ortadadır. Bu tür bulgu alanlarının dünyada benzerleri az da olsa bulunmakta olup örnek olarak, literatürden çok iyi bilinen ve şimdi bir açık hava müzesi olarak ziyarete açılmış Amerika’daki Mezozoik yaşlı silisleşmiş orman fosilleri keza son yıllarda komşumuz Yunanistan’ın Midilli adasında Erken-Orta Miyosen yaşlı, yine bir açık hava müzesine dönüştürülmüş taşlaşmış ağaçlar bulgu alanları gösterilebilir. Ankara ili Çamlıdere İlçesine bağlı Pelitcik köyü sınırları içinde kalan silisleşmiş fosil orman 13 Mayıs 2005 tarihinde ‘’1. Derece Doğal Sit’’ olarak koruma altına alınmıştır.

Çamlıdere taşlaşmış ormanının bulunduğu alan Dünya ölçeğinde benzerlerine göre özellikler 

Dünyada:

Permiyen dönemine ait (290 milyon yıl ile 245 milyon yıl arası yaşında) Brezilya, Almanya ve Çek Cumhuriyeti’nde;

Triyas dönemine ait (245 milyon yıl ile 210 milyon yıl arası yaşlı) Arizona-ABD, Brezilya, Madagaskar’da;

Jura dönemine ait (210 milyon yıl ile 145 milyon yıl arası yaşlı) Arjantin, Çin ve Avustralya’da;

Kretase dönemine ait (145 milyon yıl ile 65 milyon yıl arası yaşlı) Belçika ve Güney Afrika’da;

Tersiyer dönemine ait (65 milyon yıl ile 1.7 milyon yıl arası) ABD, Kolombiya, Arjantin, Yunanistan, Mısır, Hindistan, Çin ve Japonya’da silisleşmiş ağaç örnekleri bulunmaktadır.

Bunlar arasında Tersiyer döneminin Miyosen devresinde ise sadece ABD, Yunanistan ve Türkiye’de örnekler vardır. Çamlıdere’deki Erken Miyosen yaşlı (20-11 milyon yıl) taşlaşmış orman, paleoflora ve paleopopulasyon zenginlikleriyle de sayılanlardan üstün özelliklere sahiptir. Örneğin bu taşlaşmış orman bugün Çamlıdere yöremizde yaşayan floranın atalarını oluştururlar ve ziyaretçiler için fosil bir ormanla kucaklaşmış güncel orman yaşamını kıyaslama olanağı bulacakları ve geçmişin jeolojik evrimini sorgulayabileceklerdir. Jeolojik açıdan bu yöre taşlaşmış ormanın yaşam sürecindeki paleoçevreyi ve bu ormanda yaşamış fauna ve bu faunanın besin zincirlerini açıklayabilecek veriler barındırmaktadır. Çamlıdere’nin silisleşmiş  bu orman alanı hem görsel olarak ziyaretlerini sorular sorarak geçmişi sorgulamaya, yerbilimlerinin bilinmeyenlerini çözmeye, yörenin ekonomik olarak getirilerini vb. açıklamaya yönelik özellikleri sunmakta ve gelecek nesillere gururla saklayabileceği bir jeosit-jeopark ya da “KORUNAKLI DOĞAL ANIT” statüsünde koruma özelliği taşımaktadır.

 

  

 

 

 

Koruma altına alınma süreci

Koruma altına alınma sürecinde; TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası (JMO) Yönetim Kurulunca fosil ormanla ilgili olarak görevlendirilen, 20. Dönem Bilimsel Teknik Kurul Üyesi Jeoloji Yük. Müh. Dr. Eşref ATABEY ile Paleontolog Dr. Gerçek SARAÇ’ın 04.12.2003 tarihinde yaptıkları çalışma sonucunda, Türkiye’de bugüne dek bilinmeyen, 20-15 milyon yıl öncesi yaşında, zengin fosilleşmiş (silisleşmiş) bir ormanın varlığı ortaya konmuştur.

Daha sonra, Dr. Eşref Atabey ve Dr. Gerçek Saraç’ın hazırladığı makale 27 Aralık 2003 tarihinde Cumhuriyet Bilim Teknik Dergisinde yayımlanmıştır. JMO Yönetim Kurulu, Kültür ve Turizm Bakanlığına bölgenin jeolojik koruma alanı, “jeosit” ya da “jeopark” olarak en kısa süre içerisinde koruma altına alınması konusunda 12.12.2004 ve 4. 6. 2004 tarihlerinde başvurmuştur. Dr. Eşref Atabey, L. Tufan Erdoğan ve Dr. Gerçek Saraç tarafından hazırlanan Proje Jeoloji Mühendisleri Odası’nca 11 Haziran 2004 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığına sunulmuştur.

Taşlaşmış (silisleşmiş)  fosil ormanla ilgili olarak; Eşref Atabey ve Gerçek Saraç tarafından 27 Aralık 2003 Cumhuriyet Bilim Teknik Dergisi, Eşref Atabey tarafından 20 Eylül 2004 Bilim ve Gelecek Dergisi, Eşref Atabey tarafından Aralık 2004 Keçi Dergisinde yayımlanmıştır. 2004 JMO Haber Bülteni ve koruma altına alındıktan sonra 2005 Ekim ve Kasım ayı Atlas Dergilerinde makale olarak Eşref Atabey tarafından yayımlanmış,  2004 yılı 57 inci ve 2005 yılı 58 inci Türkiye Jeoloji Kurultaylarında ve Ürgüp Paleontoloji Çalıştayı 2003’de Eşref Atabey tarafından konferanslar verilmiştir. 16 Nisan 2004 ATV, 23 Nisan 2004 TRT-2, 19 Eylül 2004 Kanal-A, 28 Eylül 2004 Kanal-B, 12 Nisan 2005, Kanal-A, 1 Haziran-2005, Kanal-B TV kanallarında canlı yayında konu Dr. Eşref Atabey tarafından anlatılmıştır. 19 Nisan 2004 Hürriyet, 14 Eylül 2004 Cumhuriyet, 16 Ekim 2004 Zaman, 13 Nisan 2005 Evrensel Gazetelerinde haber olarak yer almıştır.

Dönemin Ankara milletvekili Yılmaz Ateş ve Iğdır milletvekili Dursun Akdemir tarafından fosil ormanla ilgili TBMM’ne iki adet soru önergeleri verilmiştir. 5 defa Çevre ve Orman Bakanlığı ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce birlikte teknik inceleme yapılmıştır. 2005 yılı Mart ayı içinde Kültür ve Turizm Bakanı Sayın Atila KOÇ fosil ormanı yerinde görmüş ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce 13 Mayıs 2005 tarihinde 1. Derece Doğal Sit ilan edillmiştir. Bu sürecin tamamlanması tam 18 ayı almıştır.

   

   

Ankara Çamlıdere fosil ormanı, silisleşmiş ağaç fosilleri hakkında dergi ve gazete yazıları

NOT: Buranın eğitim, turizm amaçlı kullanılması için, bir rapor halinde Ankara Büyükşehir Belediyesine önerilmiştir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir