Bodrum’da plaja serilen beyaz kum zararlı (mı)? eşref atabey

 

Bodrum’da plaja serilen beyaz kum zararlı (mı)?

VİDEO metni

Videoya ulaşmak için:https://youtu.be/EUwNAzMpRMU

DR.EŞREF ATABEY –Jeoloji Yüksek Mühendisi, Tıbbi jeoloji, doğa, çevre ve halk sağlığı konularında araştırmalar yapmaktayım

 

Bundan önceki videoda, plaja serilen beyaz kumlar sağlıklı mı? diye genel değerlendirmelerde bulunmuştum.

Bu videoda analiz sonucunda türü belli olan Bodrum’da plaja serilen beyaz kumları tıbbi jeolojik yönüyle değerlendireceğim.

Bazı yayın organlarında şu şekilde haberler yer almıştır.

’Bodrum’da sahile Maldivler’in sahillerinde bulunan beyaz kum görüntüsünü vermek isteyen otelin plajına mermer tozu serildi’’

’Bodrum’da beyaz kum diye plaja serilen mermer tozu kaldırıldı’’

‘’Bodrum’da skandal! Mermer tozuyla Maldivlere çevirmeye çalıştılar’’

Bodrum’da Yalıkavak, Gündoğan, Küçükbük, Bitez ile Torba mahallerinde , plaja serilen söz konusu kumlardan Muğla Valiliği Şehircilik ve İl Müdürlüğünce iki adet numunenin alındığı, MTA Genel Müdürlüğü laboratuvarlarında jeokimyasal analizi yaptırıldığı, benim de kumları değerlendirme ifadelerimin de bulunduğu ‘’Bodrum’a serilen beyaz kumlar kuvars kumu çıktı’’ gibi haberlerle 3 Temmuz 2020 tarihli yayın organlarında belirtilmiştir.

Alınan numunelerin analiz sonuçlarını değerlendirdiğimde bir numunenin yüzde 85,3 oranında, diğer numunenin ise yüzde 92,4 oranında yüksek silisyum dioksit bileşimli olduğu, her iki numunede de ayrıca alüminyum, kalsiyum, demir, potasyum, magnezyum, mangan, sodyum, fosfor ve titanyum elementleri eser miktarlarda bulunduğu saptanmış.

Bu sonuca göre alınan numunelerin kuvars kumu diğer adıyla silisyum kumu olduğu ortaya çıkmıştır.

Kuvars kumunun plajda kullanılması başta insan sağlığı ve ekonomik önemi nedeniyle doğru değildir.

Kuvars kumu; kuvarsit kayasından öğütülerek elde edilir. Kuvarsit direnci çok yüksek sağlam ve aşındırıcı bir kayaçtır.

Bu nedenle çıkarılması ve öğütülmesi oldukça güç, zahmetli ve pahalıdır. Kuvars kumu boya, deterjan, cam ve seramik sanayinde, refrakter, metalurji, inşaat sanayinde çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır.

Ekonomik yönüyle bu kadar önemi olan kuvars kumunun plaja serilmesinin hiçbir anlamı yoktur.

Plajlara serilmek üzere ticareti yapılan kuvars kumları, muhtemelen fabrikada ekonomik anlamda değerlendirilmeyen ve atık durumundaki kumlar olduğunu düşünmekteyim.

İnsan sağlığı yönünden değerlendirecek olursak, Kuvars kristalleri tozlarının belli bir süre solunması sonucu bir pnömokonyoz türü olan silikozis denilen hastalık yaptığı ve akciğerlerde harabiyet oluşturduğu tıbben bilinmektedir. Plajda bu kum üzerinde zaman geçirenler, özellikle çocuklar etkilenebilirler.

Fabrikalardan temin edilen ve plajlara serilen öğütülmüş kuvars kumu ya da silis kumu yıkanmış ve tozdan arındırılmış olmadığından, içerisinde 0,1 ile 5 mikron arasında küçük boyutlu tozlar bulunur ve bu tozlar özellikle çocuklar için büyük sağlık riski oluşturacaktır. Çapı 10 µm’den büyük olan partiküllerin hemen tamamı solunum sistemi tarafından tutulur ve akciğerlere ulaşması önlenir.

Doğal plaj kumları yüzde 60-90 oranında silisyum dioksitten oluşur.

Peki doğal plaj kumlarının silikozis yapma tehlikesi var mıdır?

Buna verilecek cevap böyle bir riskin olmadığı yönündedir. Çünkü doğal plaj kumları yıllar boyunca kıyıda dalgalarla işlenir, boyutlandırılır ve yıkanarak içindeki tozlardan arındırılır. Plaj kum tane boyutunun da genellikle 10 µm’den büyük oluşudur. En önemlisi de üzerinde kısa süreli zaman geçirilmesi, kısa maruziyettir.

Fabrikada işlenen kuvars kumu ezme ile üretildiğinde, kristalli silisyum ile birlikte tremolit asbest içerebilir. Asbest kum içine kuvars kayasının üretimi sırasında karışmış olabilir.

1986’da, Amerika Birleşik Devletleri’nde ticari olarak temin edilebilen bazı ticari kumlarının, kırılmış kireçtaşı ve ezilmiş mermerin içinde bulunan lifsi bir madde olan tremolit içerdiği ilk olarak belirtilmiştir. Kuvars kumu plajda insanların sürekli üzerinde dolaşmaları, oynamalarıyla ezilir; aşınır ve tozlaşır; tozlar da solunum yoluyla akciğerlere alınır.

Ticareti yapılan kuvars kumu, plaj kumu gibi dalgalarla işlenmediğinden ve yıkanmadığından, fabrikada öğütme sırasında içinde çok ince toz partikülleri barındıracaktır. Bu nitelikteki kuvars kumu plaja serilirse sağlık riski oluşturabilir.

Sağlık açısından, kumun bileşiminde toksik elementlerden arsenik, kadmiyum, cıva ve kurşun var mıdır, radyoaktif mineraller, kanserojen asbest gibi lifsi tozlar, mantarlar, bazı zararlı organizmalar, koliform bakteri var mıdır bunlar bilinmemektedir.

Ticari kumlarda örneğin ABD Kaliforniya’da ürün güvenliği yönetmeliğine göre kum torbaları üzerinde Prop-65 kanser uyarısı, etiketlerinde ‘’toksik olmayan ve MSDS-asbestsiz, kurşunsuz, kristalli silika tozu yoktur’’ ibaresi yer almaktadır.

 

Bodrum’da plajlara serilen kum kuvars kumu-eşref atabey

BODRUM’DA PLAJLARA SERİLEN KUM, KUVARS KUMU (SİLİS KUMU)

DR.EŞREF ATABEY

Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi Jeoloji Uzmanı

 

e-posta: esrefatabey@gmail.com

WEB: esrefatabey.com

 

Bodrum’da plaja serildiği iddia edilen kumlardan Muğla Valiliği Şehircilik ve İl Müdürlüğünce alınan iki adet numunenin jeokimyasal analizi MTA Genel Müdürlüğü laboratuvarlarında yaptırılmış.

Analiz sonuçlarını yorumlamam istenmiştir.

MTA Genel Müdürlüğü, MAT-20004310-AJ nolu, 22 Haziran 2020 tarihli jeokimyasal analizleri sonucuna göre numunelerin KUVARS KUMU yani SİLİS KUMU olduğu ortaya çıkmıştır. Alınan iki numunenin birinde yüzde 85,3 oranında, diğerinde yüzde 92,4 oranında yüksek silisyum dioksit saptanmış.

Bu sonuca göre numune KUVARS KUMU/SİLİS KUMU.

Eğer mineralojik analiz de yaptırılsaydı kumun içinde hangi mineraller olduğunu görebilirdik.

Analizde kullanılan parametre değerleri yüzde oranında verilmiş.

Buna göre silisyum dioksit (SiO2): Silisyum dioksit ayrı ayrı iki numunede 85,3 ve 92,4 oranında,

Diğer parametreler çok düşük oranda saptanmış. Ateş zaiyatı (A.Za): 0,90 ve 0,85, Alüminyum oksit (Al2O3): 6,1 ve 2,1, Kalsiyum oksit (CaO): 1,4 ve 0,5, Demir oksit (Fe2O3): 0,4 ve 0,4, Potasyum oksit (K2O): 0,4 ve 0,2, Magnezyum oksit (MgO): 0,8 ve 0,5, Mangan oksit (MnO): <0,1 ve <0,1, Sodyum oksit (Na2O):3,1 ve 1,6, Fosfor pentaoksit (P2O5): 0,1 ve <0,1, Titanyum dioksit (TiO2): 0,2 ve <0,1 oranlarında saptanmış.

Kuvars kumunun plajda kullanılması başta insan sağlığı ve ekonomik rolü nedeniyle doğru değildir.

İnsan sağlığı yönünden değerlendirecek olursak, Kuvars kristalleri tozlarının solunması sonucu silikozis denilen bir pnömokonyoz türü hastalık olmaktadır. Kuvars tozu akciğerlerde fibrozise yol açabilir. Akciğerlerde harabiyet oluşur. Plajda bu kum üzerinde zaman geçirenler, özellikle çocuklar etkilenebilirler.

Ekonomik yönden bakacak olursak, kuvarsit, kuvarsit ve kuvars kumu yıllar süren arama ve etütlerden sonra, bulunduğu yerden çok zor şartlarda, emekle çıkartılan ve fabrikalarda işlenerek sanayinin hizmetine sunulan bir maden cevheri bir endüstriyel hammaddedir.

Kuvars kumu yani silis kumu; kuvarsit kayasından öğütülerek elde edilir. Kuvarsit direnci çok yüksek sağlam ve aşındırıcı bir kayaçtır. Bu nedenle çıkarılması ve öğütülmesi oldukça güç ve pahalıdır. Kuvarsitler SiO2 içeriği yüksek ve demir içeriği yüzde 0,4’den az olması durumunda, boya, deterjan, cam ve seramik sanayinde, refrakter (silika tuğla), metalurji (demir ve ferrokrom), inşaat (hafif gazbeton yapı elemanları üretimi) sanayinde çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır.

Cam sanayi için yüzde 99,6, seramik sanayi için yüzde 97-98, porselen sektörü için de yüzde 97 oranında silisyum dioksit aranır. Alınan numunede kumdaki demir oranı yüzde 0,4 olarak saptanmış. Cam, seramik ve porselen sanayi için silisyum dioksit oranı düşük olduğundan ve sanayide çeşitli alanlarda kuvars kumunun kullanılması için demir oranının yüzde 0,4’ün altında olmadığından, muhtemelen fabrikada bu kumlar değerlendirilmemekte ve atık durumuna gelmektedir. Değerlendirilemeyen bu atık kuvars kumları, plajlara serilmek üzere ticareti yapılıyor olabilir.

Plajlardaki kumlarda genellikle kuvars kumundan oluşur. Ancak bu kumlar dalgalarla işlenir, yıkanır, boyutlandırılır, içindeki tozlar gider. Silikozis yapma özelliği hemen hemen kalmamaktadır. Ticareti yapılan kuvars kumu, plaj kumu gibi dalgalarla işlenmediğinden ve yıkanmadığından, fabrikada öğütme sırasında içinde çok ince toz partikülleri barındıracaktır. Bu nitelikteki kuvars kumu plaja serilirse sağlık riski oluşturabilir.

 

Plaj kumu renkleri-eşref atabey

PLAJ KUMU RENKLERİ

DR.EŞREF ATABEY

Jeoloji Yüksek Mühendisi / Tıbbi jeoloji uzmanı / Araştırmacı yazar

Plaj kumlarının renkleri, çevredeki kayaçların türleriyle ve kayaçları oluşturan minerallerin çeşitliliği ile yakından ilişkilidir. Milyonlarca, binlerce yıldan günümüze kadar geçen jeolojik sürede kayaçların rüzgar ya da su gibi bir dış etkiyle aşınması sonucu dere, çay ve nehirlerle denize taşınan malzemenin dalgalarla işlenmesiyle plajda kumlar birikir. Kum tanelerinin boyutları genellikle 0,05 mm ile 2 mm arasında değişir. Tane rengi ve boyutları oluştukları kayacın yapısı hakkında önemli bilgiler verir.

Plaj kumunda en yaygın bulunan mineral kuvarstır. Saf kuvars renksizdir. Kuvars kumu tanecikleriyle karışmış halde çevredeki kayaç türüne bağlı, magmatik, metamorfik, volkanik ve sedimanter kökenli kayaçlara ait kum taneleri de bulunur. Özellikle kalsiyum karbonat bileşimli kireçtaşı taneleri bazı plajlarda yaygındır. Bunların kumu şeffaf ve beyazdır. Yine kumun yapısında büyük oranda bulunan minerallerden feldspat kum taneciklerinin açık kırmızı-kahverengi renkte görünmesine neden olur. Siyah kum tanecikleri ise volkanik kayaçların aşınmasıyla oluşur. Dolayısıyla kum taneciklerinin rengi bileşimiyle yakından ilişkilidir.

AÇIK RENKLİ VE BEYAZ KUM

Çoğunlukla kuvars ve kireçtaşından oluşur. Feldispat ve alçıtaşı gibi başka mineraller de içerebilir. Beyaz kumların büyük çoğunluğu minik zerrecikler ve çoğunlukla yosunla birlikte mercan içerirler. Aynı zamanda balıkların yediği ancak, sindiremediği kırıntılardan ibarettir. Türkiye’de Yeşilova Salda Gölü hidromagnesitli kumlar beyaz kuma örnektir.

 

TROPİKAL BEYAZ KUM

Tropik adalardaki beyaz kumlar, Aruba‘da olduğu gibi mercanlar ve yumuşakçalar gibi deniz organizmalarının kalsiyum karbonatlı kabuklarından ve iskeletlerinden  oluşur. Maldivler’in meşhur beyaz kumu da mercanların kırıntılarıdır. Aşırı sıcaklarda bile ayağınızı yakmayan kumlar, ölü mercanların aşınarak ufalanması ile oluşur.

 

SARI- KAHVERENGİ KUM

            Sedimanter kökenli kuvarsit kayasından türeyen ya da demirli minerallerin yoğun olduğu kumlardır. Kumun yapısında büyük oranda bulunan minerallerden feldspat kum taneciklerinin açık kırmızı-kahverengi renkte görünmesine neden olur.

  

PEMBE MERCAN KUMU

Pembe kumlar foraminifera denen özel bir tür kırmızı-pembe kabuklu hayvanların kalsiyum karbonat kırıntılarından oluşur. Öldüklerinde bu kabuklar kalır ve rüzgar bunları ufalar; taş ve diğer kalıntılarla birleştirir. Pembe tonunu Bermuda ve Bahama Adaları’ndaki mercan parçalarından alır.

 

DENİZ KABUĞU SAHİLİ

Avustralya’daki Shell Plajı ya da Güney Afrika’daki Jeffreys Körfezi, Florida’daki Sanibel Adası, bütün sahil şeridi deniz kabuğu olan plajlardan ibarettir. Denizde, içleri başka canlılar tarafından yenen bu kabuklu canlılar, öldükten sonra kabuklarıyla savrularak, coğrafik konumlarından dolayı dünyanın belli bölgelerinde kıyıya vurarak orada birikirler.

 

KIRMIZI KUM

Volkanik kayalar ve geniş demir yataklarının okyanusun aşındırma gücüyle işlenerek kırmızı kum sahilleri doğar. Bu tür kumlar, volkanik kayaçlardaki demirin oksitlenmesi ile oluşur. Dünyada başlı başına 3 büyük kırmızı kum sahili vardır. Kokkini-Yunanistan, Kaihalulu-Hawai ve Rabida-Galapagos Adaları.

 

TURUNCU KUM

Volkanik kayaların bünyesindeki demir mineralleri oranının yüksek olduğu yerlerde turuncu renkli kumlar oluşur. Aynı zamanda turuncu kireçtaşı, ezilmiş kabuklar ve volkanik birikintilerin bolluğunda da gelişebilir. GozoMalta’daki Ramla Koyu, Sardunya’daki Porto Ferro sahili örnektir.

 

YEŞİL KUM

Denizaltı volkanlarının bazalt yatakları içindeki magnezyum ve demir içeren olivin minerallerinin dalgaların aşındırma etkisiyle, kayaç içinden ayrılması ve sahilde birikmesiyle oluşur. Örnek, bazalt ve mercan parçaları içeren kuma sahip Hawai’deki Papakolea ve Guam’daki Talofofo sahili.

 

MOR KUM

 Kaliforniya’nın Pfeiffer Sahili’nde bulunan mor renkli kumlar, mangan minerali-lal taşı granüllerinden aşınarak tüm sahile yayılmıştır.

  

SİYAH KUM

Volkanik kayalardan gri-siyah bazalt ve obsidiyenin dalgalarla işlenmesiyle kıyıda birikmelerinden oluşur. Hawaii’nin Punaluu Plajı ve Fuerteventura‘nın Ajuy plajındaki siyah kumlar ile Türkiye’de Ezine-Geyikli sahili ile Ünye sahilindeki magnetitli kumlar bu tür kumlara örnektir.

 

CAM SAHİLİ

Kaliforniya’da bulunan bir sahil, yakındaki Fort Bragg şehrinin “çöp yığını” olarak kullanılırken, 1960’lı yıllarda şehir merkezi, bu çöp alanını kapatmıştır. Daha sonra birkaç restorasyon projesi ve çevre temizleme programıyla parlak camlardan oluşan bir plaj oluşturmuşlardır.

 

Kaynaklar

https://tr.wikipedia.org/wiki/Plaj

https://onedio.com/haber/var-olduguna-inanamayacaginiz-12-muhtesem-sahil-turu-351369